Modernisering subsidiebanen is goed voor Nijmegen

dinsdag 2 november 2010

De aangekondigde modernisering van gesubsidieerde arbeid in Nijmegen levert veel discussie op. Bij die discussie overheerst nu de verontwaardiging. De fractie van D66 Nijmegen hecht er waarde aan om een en ander in het juiste perspectief te plaatsen.

Betaald werk biedt doorgaans de beste garanties voor bestaanszekerheid, maatschappelijke participatie en zelfontplooiing. Veel mensen slagen erin zonder hulp een baan te vinden, anderen hebben daarbij hulp nodig. Voor deze laatste groep bestaat een systeem van re-integratie. Door middel van scholing, het opdoen van werkervaring en begeleiding probeert de gemeente Nijmegen deze mensen toe te leiden naar betaald werk. De afgelopen jaren is ook veel gebruik gemaakt van het instrument subsidiebanen.

Er zijn op dit moment in Nijmegen ruim 800 gesubsidieerde banen. Grofweg kunnen bij de subsidiebanen twee doelstellingen worden onderscheiden. De eerste doelstelling is om mensen via een subsidiebaan toe te leiden naar een reguliere baan. Hierbij past dat subsidiebanen in beginsel een tijdelijk karakter hebben. De tweede doelstelling is om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt te laten meedoen aan het maatschappelijk leven. De eerste doelstelling wordt vaak niet gehaald. Veel mensen werken voor onbepaalde tijd in een subsidiebaan en de uitstroom naar regulier werk is beperkt. De tweede doelstelling is succesvoller. Mensen met een subsidiebaan vervullen vaak een belangrijke rol bij instellingen die actief zijn in het Nijmeegse sociale en culturele leven. Keerzijde van dit succes is dat de prikkel voor instellingen om hun werknemers met een subsidiebaan te laten uitstromen naar betaald werk of om deze mensen zonder subsidie in dienst te nemen beperkt is. De instellingen zijn nu immers verzekerd van een door de gemeente betaalde werkkracht. Veel instellingen willen die mensen niet kwijt. Ook voor werknemers zelf is de prikkel om uit te stromen gering. De arbeidsvoorwaarden zijn vaak niet slecht met salarissen tot 130% van het minimumloon, een eindejaarsuitkering en goede pensioenvoorzieningen.

De gesubsidieerde banen worden betaald uit de re-integratiemiddelen die Nijmegen van het Rijk ontvangt. Uit deze middelen worden niet alleen de gesubsidieerde banen betaald, maar ook de re-integratietrajecten voor mensen met een bijstandsuitkering. De Rijksoverheid moet echter bezuinigen en daarom lopen deze middelen de komende jaren snel terug; van 29 miljoen in 2010 naar 25,4 miljoen in 2012. Daarnaast zijn door de rijksoverheid verdere kortingen aangekondigd. Er is dus minder geld beschikbaar voor re-integratie. Aan de andere kant is het de verwachting dat het aantal bijstandsgerechtigden door de economische crisis de komende jaren zal toenemen. Kortom: in de komende jaren moeten meer mensen aan de slag worden geholpen met minder geld.

In Nijmegen zijn ongeveer 5000 mensen met een bijstanduitkering van wie ongeveer 3000 beschikbaar zijn voor werk en dus een re-integratietraject moeten krijgen. Van de genoemde 29 miljoen die in 2010 beschikbaar is, gaat 19,1 miljoen naar gesubsidieerde banen. Dat is 66%. De 3000 bijstandgerechtigden delen de overige miljoenen. Nog geen kwart van de mensen die in aanmerking komt voor re-integratie, gebruikt momenteel dus drie kwart van het beschikbare budget. Daar kunnen de mensen met een subsidiebaan uiteraard niets aan doen, maar het is wel een scheve verdeling. Daarin willen we verandering brengen. Uiteraard met begrip voor het feit dat ieder mens uniek is en een andere inzet vraagt. Bij de een zal dat meer zijn, dan bij de ander.

Tegen deze achtergrond is het re-integratiestelsel toe aan revisie. Er moet een nieuw re-integratiesysteem komen, waarbij mensen daadwerkelijk worden ondersteund in hun zoektocht naar werk. Werkgevers moeten worden geprikkeld om actief met mensen aan de slag te gaan. Kortom: het stelsel van subsidiebanen is toe aan revisie.

De gemeente komt daarom met iets nieuws: werkcorporaties. Werkcorporaties zijn organisaties die maatschappelijk nuttige taken uitvoeren. Denk bijvoorbeeld aan het bewaken van fietsenstallingen en het onderhouden van sportvoorzieningen. De werkcorporaties moeten proberen geld te verdienen met het werk dat zij uitvoeren. Daarnaast bieden zij voor werkzoekenden mogelijkheden uit te stromen naar een reguliere baan, geven ze begeleiding en ondersteunen bij opleidingen. Een baan bij een werkcorporatie is dus tijdelijk en gericht op uitstroom. Daardoor krijgen meer werkzoekenden een kans.

De gemeente is al in gesprek met instellingen over de mogelijkheid voor het opzetten van werkcorporaties. Sommige organisaties zijn zelfs al bezig met het vormen van een werkcorporatie. Daarbij bestaan natuurlijk verschillen. Voor grotere instellingen zal het makkelijker zijn dan voor kleintjes. Voor deze laatste bestaat echter de mogelijkheid tot samenwerking. Denk bijvoorbeeld aan een werkcorporatie voor sport. Verschillende sportclubs hebben nu subsidiebanen. Bij een ‘Werkcorporatie Sport’ zouden deze mensen voor de corporatie gaan werken en zijn zij breed in te zetten. De gemeente gaat instelling zo nodig adviseren en ondersteunen bij het opzetten van werkcorporatie.

Tegenstanders van de moderniseringsplannen richten hun pijlen vooral op de mensen die hun baan dreigen te verliezen en de gevolgen voor de instellingen waar zij werken. Daarbij vallen harde kwalificaties als ‘asociaal’ en ‘afbraak’. Dat doet geen recht aan de plannen. De voorgestelde afbouw van subsidieplannen vindt grotendeels plaats door een stapsgewijze vermindering van de subsidies aan de instellingen. Die vermindering zou zijn beslag moeten krijgen op 1 oktober 2011, 1 juli 2012 en 1 januari 2013. De instellingen hebben nu dus nog bijna een jaar de te tijd om zich voor te bereiden op de maatregel. Vervolgens is de afbouw uitgesmeerd over een periode van ruim één jaar. Van een kaalslag is dan ook geen sprake. Daar komt bij dat de gemeente veel geld uittrekt voor het naar een (andere) baan geleiden van mensen met een subsidiebaan. Daarbij levert de gemeente maatwerk. Per individu wordt bekeken waar iemands vaardigheden en mogelijkheden liggen en waar ontwikkeling nodig is. Daarvoor wordt dan een traject ontwikkeld bestaande uit scholing, werk en begeleiding. Een deel van de mensen zal kunnen uitstromen naar een reguliere baan, maar dat zal niet voor iedereen gelden. Ook deze groep wordt niet aan zijn lot overgelaten. Ook hier wordt per individu gezocht naar een passende oplossing. Absolute zekerheid is niet te geven en veranderingen gaan soms gepaard met pijnlijke keuzes, maar Nijmegen gaat zijn uiterste best doen om de gevolgen van het veranderingsproces passend op te lossen. Omdat daarbij maatwerk wordt geleverd is het niet mogelijk al op voorhand aan te geven hoe die oplossingen eruit gaan zien.

De plannen voor de afbouw van subsidiebanen zijn niet asociaal en er is geen sprake van een kaalslag. Een duur en inefficiënt instrument wordt omgevormd in een meer flexibel instrument. Met de omvorming blijft re-integratie betaalbaar, ook als een grotere groep daar een beroep op moet doen. De plannen zijn wel ingrijpend en doen soms pijn. Dat daardoor onrust ontstaat is begrijpelijk, maar onvermijdelijk. De gemeente investeert echter veel geld en energie in dat transitieproces. D66 Nijmegen hoopt dat we ná besluitvorming op 10 november aan de slag kunnen. We zullen het verloop van de modernisering daarbij goed in de gaten houden.