“Beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald”

Dat was de titel van de SP-motie die burgemeester Thom de Graaf opriep zijn kandidatuur voor de Eerste Kamerverkiezingen in te trekken. De motie, die behalve van de SP alleen steun kreeg van Gewoon Nijmegen, werd voorafgegaan door een serie bedenkelijke vragen die meer deden denken aan een opzichtige politieke hinderlaag, dan aan een serieus verzoek om informatie.

Sinds de verkiezingen van maart 2009 valt de SP met name op door een harde, schrille toon. En dat is jammer. Niet alleen voor het debat in de gemeenteraad, maar ook voor de vele duizenden kiezers die op de SP hebben gestemd. De kwaliteit van de oppositie bepaalt immers voor een deel de kwaliteit van het politieke debat. En juist dat debat is in een democratie broodnodig. In de uitwisseling van argumenten moet de beste oplossing op tafel komen. Een oplossing die recht doet aan de wens van de meerderheid, zonder de belangen van minderheden te veronachtzamen. Helaas heeft de grootste oppositiepartij zich duidelijk nog niet ontworsteld aan de teleurstelling over het verkiezingsresultaat en de daarop volgende coalitieonderhandelingen. Hun koers is opportunistisch en mist diepgang.

Kernpunt van de SP-lijn is het aanspreken van voormalig coalitiepartners GroenLinks en, in mindere mate, de PvdA op hun ‘sociale gezicht’. Met weinig subtiele verwijzingen naar het gedeelde verleden probeert de SP een wig te drijven tussen de coalitiepartijen. Woordkeus en toon doen daarbij meer denken aan een rancuneuze ex-partner dan aan een serieuze politieke partij. Kwalijker is dat de SP zich vaak overgeeft aan een bedenkelijk soort populisme. Zo lanceerde de SP al tijdens de tweede raadsvergadering in de nieuwe samenstelling het voorstel te snijden in de vergoeding voor raadsleden en de wethouders in deeltijd aan te stellen. In moeilijke tijden moet iedereen een duit in het zakje doen, zo meende de SP. Dat klinkt sympathiek, maar gaat volledig voorbij aan het punt dat voor een kwalitatief goed stadsbestuur best iets betaald mag worden. De vergoedingen voor raadsleden en wethouders zijn redelijk, zeker gelet op de tijd die zij in hun functie steken en de impact van de beslissingen die zij moeten nemen. Probleem met het SP-plan is dat het sommigen zal bevestigen in hun vooroordeel dat de politiek bestaat uit zakkenvullers. In een tijd waarin het gezag van politiek en openbaar bestuur snel afneemt, is dit een serieus gevaar waar politieke partijen voorzichtig mee om moeten gaan. Politici moeten in de eerste plaats zichzelf serieus nemen als ze aanspraak willen maken op gezag onder burgers. Het afgeven van de onjuiste boodschap dat raadsleden, wethouders en burgemeesters graaiers zijn, draagt daar niet aan bij.

Bij het debat over het muZIEum was de SP beduidend minder terughoudend met gemeenschapsgeld. Sinds bekend werd dat het muZIEum kampte met ernstige financiële problemen heeft de SP zich sterk gemaakt voor het behoud van het ‘ervaringsmuseum’. Toen duidelijk werd dat behoud in de huidige vorm niet mogelijk was en het muZIEum failliet ging, zette de SP in op een doorstart. Het is natuurlijk prima als een politieke partij zich inzet voor een sympathieke organisatie als het muZIEum, ware het niet dat van een politieke partij ook verwacht mag worden dat ze daarbij wel zorgvuldig blijft. Nijmegen had eind 2009 al bijna twee ton gestoken in het muZIEum. Dat geld is verdwenen. Bij een nieuwe bijdrage zou eerst gekeken moeten worden naar de haalbaarheid van de plannen voor een doorstart. Het gaat hier immers om gemeenschapsgeld. Die zorgvuldigheid werd door de SP echter niet in acht genomen. Zonder dat er een bedrijfsplan van het muZIEum beschikbaar was, kwam de SP al met een voorstel twee ton vrij te maken voor een doorstart. Het is de omgekeerde wereld: eerst uitgeven, dan nadenken. 

Verder besteedde de SP veel energie aan een campagne tegen de voorgenomen verkoop van Heumensoord aan waterbedrijf Vitens, met beheer door Natuurmonumenten. Ook daar leunde de partij sterk op populistisch sentimenten. De controverse over bomenkap binnen project Heiderijk, die overigens volkomen losstaat van de verkoop van Heumensoord, verschafte de nodigde munitie. Plaatjes van gekapte bomen doen het immers altijd goed. Als je daar een sausje “argwaan tegen grote bedrijven” overgiet, is het eenvoudig een beeld van angst op te roepen: is Heumensoord wel veilig als het in handen komt van Vitens? Angst verkoopt, maar daarmee is die angst nog niet reëel. De SP slaagde er nimmer in om goed uit te leggen waarom moet worden gevreesd voor het voortbestaan van Heumensoord. Toen ergens in november het SP-krantje “Nijmegen SPeciaal” op de mat viel met daarin een groot artikel over de kwestie Heumensoord hoopte ik op een antwoord. Het werd een teleurstelling. Het begon aardig met een terechte, zij het niet verrassende observatie:  “Vitens heeft als waterbedrijf een ander belang dan natuurbeheer: het mogelijk maken van natuurrecreatie zal voor Vitens geen primair belang zijn.” Dat zal wel waar zijn. Een waterbedrijf wil water leveren. Het moet dat water ergens vandaan halen en ergens opslaan. Dat is iets anders dan natuurbeheer en recreatie. Maar is het tegenstrijdig? Is het zo dat natuur- en recreatiebelangen worden verkwanseld bij een verkoop? En waarom dan? Benieuwd las ik door en stuitte op een typisch staaltje SP-logica: “Iedereen voelt op zijn klompen aan dat het bedrijfsbelang van een waterleidingbedrijf zeer strijdig kan zijn met het publieke belang van de vele duizenden recreanten en natuurliefhebbers die wekelijks in het bos komen.” Ik zou niet weten hoe men dat ‘op zijn klompen’ aan moet voelen. Tenzij men een dogmatische afkeer van grote bedrijven heeft, natuurlijk. Waarom zouden er ook niet veel parallelle belangen zijn, bijvoorbeeld het tegengaan van vervuiling die natuur en water bedreigt? Gelukkig is de Nijmeegse burger niet op zijn achterhoofd gevallen. De SP heeft de benodigde handtekeningen voor een referendum over Heumensoord nog niet bij elkaar. Blijkbaar is de Nijmeegse burger niet overtuigd door de SP-argumentatie. Gezien de kwaliteit daarvan is dat niet verwonderlijk.

Bij de behandeling van het coalitieakkoord op 28 april 2009 verschenen de SP-raadsleden in rode T-shirts met daarop de tekst OP POSITIE. De SP heeft zich het afgelopen jaar inderdaad  gemanifesteerd als een echte oppositiepartij. ‘Op Positie’ liggen ze echter zeker niet. ‘Van koers’ is een betere omschrijving. Het zou voor Nijmegen beter zijn als de SP haar oproep aan de burgemeester zelf ter harte neemt.

Maarten Groothuizen

(Vice-voorzitter D66 raadsfractie Nijmegen)